Z perspektywy psychologii klinicznej i rygorystycznej metodologii badawczej, rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego to znacznie więcej niż tylko data w kalendarzu historycznym. To moment, w którym zbiorowa narracja spotyka się z indywidualną neurobiologią. Zbliżając się do kolejnej rocznicy tych dramatycznych wydarzeń, warto spojrzeć na nie przez pryzmat współczesnej nauki, twardych danych dotyczących mechanizmów traumy oraz psychoterapii opartej na dowodach (evidence-based).
Jako psychoterapeuta pracujący w nurcie ericksonowskim, na co dzień stykam się z historiami, w których przeszłość – często ta nieuświadomiona, a nierzadko odziedziczona – w sposób wymierny kształtuje teraźniejszość i wpływa na struktury osobowości moich pacjentów.
Trauma transgeneracyjna a twarde dane empiryczne
Badania z zakresu epigenetyki jasno dowodzą, że ekstremalne doświadczenia stresowe nie znikają wraz z odejściem pokolenia, które ich doświadczyło. Zmiany w ekspresji genów związane z mechanizmami regulacji osi HPA (podwzgórze-przysadka-nadnercza) potrafią być przekazywane z pokolenia na pokolenie. W badaniach nad potomkami osób, które przeżyły skrajne traumy wojenne, statystycznie istotnie częściej obserwujemy specyficzną reaktywność układu nerwowego.
Z czysto naukowego punktu widzenia, ewolucyjne mechanizmy przetrwania, które w 1944 roku ratowały życie, dziś mogą manifestować się u kolejnych pokoleń w postaci podwyższonego poziomu lęku, specyficznych wzorców w obrębie zaburzeń osobowości czy trudności z samoregulacją emocjonalną.
Neuroatypowość w obliczu kryzysu: analiza adaptacyjna
W mojej praktyce badawczej i klinicznej skupiam się między innymi na rzetelnej diagnozie i terapii osób dorosłych w spektrum autyzmu (ASD) oraz z ADHD. Z perspektywy psychologii ewolucyjnej niezwykle interesujący jest mechanizm funkcjonowania cech neuroatypowych w warunkach skrajnego zagrożenia.
Zbyt często pomija się fakt, że to, co w warunkach pokoju i stabilności uznawane jest w klasyfikacjach diagnostycznych za objaw (np. hiperfokus w ADHD, poszukiwanie silnej stymulacji dopaminergicznej, czy specyficzna analityczność i dysocjacja emocjonalna u osób w spektrum autyzmu), w czasie zbrojnego powstania mogło stanowić o najwyższej wartości adaptacyjnej. Obiektywna, pozbawiona wartościowania analiza zachowań ludzkich w sytuacjach granicznych uczy nas pokory wobec neuroróżnorodności i złożoności ludzkiego układu nerwowego.
Podejście ericksonowskie: od analizy traumy do konstrukcji zasobu
Zgodnie z paradygmatem Miltona Ericksona, w każdym człowieku kryją się zasoby niezbędne do przezwyciężenia jego kryzysów. Dokonując analizy Powstania Warszawskiego i jego echa z perspektywy ericksonowskiej, nie ograniczamy się jedynie do psychopatologii i deficytów. Skupiamy się na weryfikowalnej w badaniach rezyliencji (odporności psychicznej), niezwykłej neuroplastyczności oraz determinacji w walce o własną tożsamość i autonomię.
Te same fundamentalne mechanizmy budowania spójnego „Ja” analizuję i wspieram u moich pacjentów mierzących się z zaburzeniami identyfikacji płciowej czy głęboką reorganizacją struktury osobowości. To proces, który wymaga ogromnych nakładów poznawczych i emocjonalnych, ale prowadzi do odzyskania wewnętrznej wolności i integracji.
Przestrzeń, która pamięta i leczy (Rola settingu w psychoterapii)
Skuteczna psychoterapia nie zachodzi w próżni. Wymaga bezpiecznego, stałego i przewidywalnego środowiska – precyzyjnie określonej ramy (tzw. settingu), która pozwala na badanie najtrudniejszych obszarów ludzkiego umysłu z zachowaniem pełnej rygorystyczności metodologicznej.
Miejsce, w którym na co dzień przyjmuję pacjentów, nie jest przypadkowe. Mój gabinet mieści się w historycznym budynku przy ulicy Tenisowej 8. Te mury są cichymi świadkami dawnych, dramatycznych wydarzeń naszej stolicy. Dziś jednak ta ugruntowana w historii przestrzeń została przekształcona w rygorystycznie chronioną strefę terapeutyczną. To tutaj przeszłość spotyka się z nowoczesną, weryfikowalną naukowo psychoterapią. W atmosferze bezwarunkowej akceptacji i rzetelnej analizy klinicznej, pomagam przekuwać międzypokoleniowe schematy w użyteczne zasoby, ułatwiające codzienne funkcjonowanie.
W tę rocznicę analizujmy historię, ale z równą uważnością badajmy własne reakcje. Zrozumienie mechanizmów, które nami kierują – zarówno neurobiologicznych, jak i psychologicznych – to pierwszy, empirycznie udokumentowany krok do autentycznego życia.
Odkryj więcej z Szymon Sieniawski-Niemiec - Psycholog, Psychoterapeuta
Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.